In het AD van vandaag roept staatssecretaris Willemijn Aerdts van Digitale Economie en Soevereiniteit (EZ) burgers op een digitaal noodpakket aan te leggen. Die oproep legt een ongemakkelijke vraag op tafel: is de overheid zelf voorbereid op digitale ontwrichting? Als cruciale digitale diensten of buitenlandse technologie wegvallen, moet ook zij kunnen blijven functioneren. Digitale soevereiniteit is geen abstract ideaal, maar een harde voorwaarde voor weerbaarheid.
Beeld: Shutterstock
Digitale soevereiniteit staat nadrukkelijk op de politieke agenda. Recent informeerde staatssecretaris van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties in het kabinet-Schoof Eddie van Marum de Tweede Kamer over een aangescherpte digitale koers, waarin meer grip op digitale afhankelijkheden centraal staat. Ook in de nieuwe samenstelling van de Tweede Kamer blijft het onderwerp hoog op de agenda.
Dat is niet verrassend: geopolitieke spanningen, de groeiende afhankelijkheid van internationale technologiebedrijven en een toenemend aantal cyberdreigingen en geopolitieke spanningen maken de kwetsbaarheid van onze digitale infrastructuur steeds zichtbaarder. Dat de overheid nu inzet op verandering, wordt in het bedrijfsleven breed toegejuicht. Juist de overheid kan en moet hierin een voortrekkersrol vervullen.
Van abstract beleidsbegrip naar strategische noodzaak
Digitale soevereiniteit gaat niet over volledige ontkoppeling van internationale technologie, maar over bewuste keuzes, risicospreiding en zeggenschap over kritieke processen en data. Volledige onafhankelijkheid is noch realistisch, noch wenselijk. Tegelijkertijd is de realiteit dat de overheid vandaag de dag nog onvoldoende digitaal soeverein en weerbaar is. Zeker waar het gaat om overheidsdata, kennis en vitale infrastructuur ligt de verantwoordelijkheid hoger dan in veel andere sectoren.
De realiteit dat de overheid vandaag de dag nog onvoldoende digitaal soeverein en weerbaar is
Juist daarom is die voorbeeldrol essentieel. Door zelf te kiezen voor soevereine oplossingen, open source technologie en transparante architecturen, kan de overheid richting geven aan medeoverheden, uitvoeringsorganisaties en vitale semi-overheidsinstellingen zoals zorg, energie en vervoer. Niet door alles voor te schrijven, maar door te laten zien wat werkt.
Hoe realistisch is digitale soevereiniteit?
Voor elke organisatie geldt dat kritisch moet worden gekeken naar welke processen en datasets écht cruciaal zijn. Juist die onderdelen vragen om een hogere mate van digitale autonomie en zullen bij voorkeur draaien op Europese, soevereine oplossingen. Andere landen laten zien dat dit mogelijk is. In Duitsland zijn deelstaten zoals Saksen-Anhalt relatief probleemloos overgestapt op open source en soevereine IT-oplossingen. Ook in Denemarken bewegen overheden versneld richting meer digitale autonomie, mede ingegeven door geopolitieke ontwikkelingen.
Dat neemt niet weg dat de transitie uitdagingen kent. Europese alternatieven bieden zelden een alles-in-éénpakket zoals we dat kennen van hyperscalers. Dat vraagt om meer architectuurkeuzes, integratiekennis en regie. Maar het is een bewuste afweging tussen gemak op korte termijn en weerbaarheid op de lange termijn.
De businesscase van soevereiniteit
Hoewel migratiekosten reëel zijn, is digitale soevereiniteit ook economisch verdedigbaar. Soevereine oplossingen bieden meer flexibiliteit en verminderen vendor lock-in, waardoor organisaties hun onderhandelingspositie versterken en toekomstige kostenstijgingen beter beheersen. Bovendien stimuleert het gebruik van Europese technologie innovatie, werkgelegenheid en economische groei binnen Europa en Nederland.
Het gebruik van Europese technologie stimuleert innovatie, werkgelegenheid en economische groei binnen Europa en Nederland
Veel soevereine oplossingen zijn daarnaast goed schaalbaar en daardoor breed inzetbaar binnen de publieke sector. Nederland hoeft dit niet alleen te doen, maar kan binnen Europa profiteren van gezamenlijke kennis, innovatiekracht en schaalvoordelen.
De overheid als richtinggever
Een krachtig instrument, zoals Van Marum al stelde, ligt bij de overheid in inkoopkaders. Door duidelijke minimale eisen te stellen aan digitale soevereiniteit en weerbaarheid, niet alleen bij leveranciers zelf, maar ook in hun keten, kan de overheid de markt sturen. Daarbij is kritische toetsing essentieel. Soevereiniteit is meer dan een label. Waar staat de data daadwerkelijk? Welke afhankelijkheden bestaan er van hyperscalers? En kunnen kritieke processen blijven functioneren bij verstoringen of ontkoppeling?
Digitale soevereiniteit is geen eindbestemming, maar een continu proces van afwegen, investeren en samenwerken. De overheid hoeft niet morgen alles perfect geregeld te hebben, maar kan vandaag al verschil maken door duidelijke kaders te schetsen en het goede voorbeeld te geven. Die rol is niet alleen wenselijk, maar noodzakelijk voor een weerbare digitale samenleving. Daarnaast hebben ook het bedrijfsleven en burgers hun taak te vervullen om meer digitale soevereiniteit te realiseren.
Geef een reactie