Platform O bestaat tien jaar. Ter gelegenheid van dit jubileum publiceren we een reeks artikelen waarin we de perspectieven van verschillende generaties tegenover elkaar zetten. In dit vierde deel: in Amsterdam-Zuidoost en Nieuw-West gingen jongeren tussen de 16 en de 30 jaar in gesprek met rechters, officieren van justitie en advocaten. Niet in een rechtszaal, maar aan de eettafel in een lokale ontmoetingsplek. Met heerlijk eten, eerlijke vragen en ruimte om echt te praten. Dit is wat er gebeurt als je jongerenparticipatie serieus neemt.
Beeld: Shutterstock
Begin 2025 namen de drie kopstukken van de Amsterdamse rechtsstaat een ongebruikelijke stap. In een gezamenlijk stuk lieten hoofdofficier van justitie René de Beukelaer, rechtbankpresident Bart van Meegen en co-deken Jacqueline Schaap van de Amsterdamse Orde van Advocaten weten dat de rechtsstaat onder druk staat. Togadragers worden bedreigd en rechterlijke uitspraken worden weggezet als ‘ook maar een mening’. Hun oproep ging verder dan een waarschuwing: ze wilden ook in gesprek. Met jongeren in het bijzonder.
Dat was het startpunt voor ons, het Expertisebureau Jongerenparticipatie van Nationale Jeugdraad (NJR), om samen met de Togadriehoek iets te organiseren wat te weinig gebeurt: jongeren en togadragers samen in dialoog over de ervaringen van jongeren met de rechtsstaat. In samenwerking met lokale partners zoals JARA, Kraaien Next, ONE Jongerenwerk en Turning Tables ontstonden twee dialoogdiners in Amsterdam. Eén in Nieuw-West en één in Zuidoost.
Eten als opening
De keuze voor een dialoogdiner was bewust, want samen eten verbindt. In Nieuw-West kookten jongeren van Turning Tables. In Zuidoost stond Surinaams eten van Che Muchas op tafel. Geen vergaderzaal, geen formele setting, maar gewoon tafels waaraan iedereen gelijkwaardig zit. Die setting maakte het verschil. Het gesprek ging ergens over, omdat de drempel laag was.
Wat gebeurt er als je echt luistert?
Tijdens de opening werd de rechtsstaat uitgelegd aan de hand van een stripverhaal, gemaakt door NJR. Na de eerste gang brachten we het gesprek over de rechtsstaat op gang met kaartjes waarop herkenbare situaties stonden: het niet krijgen van een VOG, een identiteitscontrole op straat, naar een leerplichtambtenaar moeten. Geen abstracte begrippen, maar situaties die jongeren kennen uit hun eigen leven.
Onrecht zonder naam
Wat opviel: jongeren koppelen hun ervaringen niet vanzelf aan ‘de rechtsstaat’. Ze beginnen met praten over oneerlijkheid, over niet gehoord worden door rechters of advocaten, over het gevoel dat regels niet voor iedereen evenredig gelden. Jongeren denken dat dit niet over de rechtsstaat gaat, terwijl dat precies de situaties zijn waarin de rechtsstaat wel een rol speelt. Alleen weten de jongeren dat vaak niet.
Na het hoofdgerecht, en er nog werd nagepraat over de gekozen kaartjes en situaties, was het tijd voor het World Café. Daarin delen jongeren, via verschillende stellingen en vragen, wat zij graag willen dat er verandert. Zo pleitten ze voor minder complexe wetgeving, met meer focus op samenleven en menselijkheid. Ook werd de suggestie gedaan om het vraagstuk asiel en migratie te verplaatsen van ministerie. Van Justitie en Veiligheid naar Sociale Zaken en Werkgelegenheid, zodat er minder vanuit criminaliteit en strafrecht wordt gekeken, en juist meer vanuit medemenselijkheid. Ook gaven jongeren aan meer te willen leren over hun rechten, vaker in dialoog te willen met jeugdpolitie en politieagenten uit hun wijk. En er is veel onvrede over ingewikkelde juridische taal, zoals in brieven en adviezen. Die moet en kan toegankelijker volgens hen.
Jongeren deelden ook hun persoonlijke ervaringen, zoals etnische profilering in hun eigen wijk door de politie, niet serieus genomen worden door een advocaat of het alledaagse racisme door instituties. De jongeren waren ook kritisch: waarom wordt er van jongeren verwacht dat ze zich aan de wetten en regels houden, als er politici zijn die via hun uitspraken en moties mensenrechten of het internationale recht schenden? En waarom komen zij er wel mee weg?
Lef aan beide kanten
Voor de Togadriehoek was dit ook een stap buiten hun comfortzone. Zij waren niet in hun eigen omgeving, maar gingen naar waar de jongeren zijn. Zij stelden zich open voor kritiek van jongeren die het systeem niet altijd evenveel vertrouwen. Toch is dat precies wat nodig is. Want de rechtsstaat wordt niet sterker door erover te praten in eigen kringen, maar door het gesprek aan te gaan met de mensen die zich er het minst in herkennen.
Tegelijk vraagt het ook iets van jongeren. Om aan tafel te gaan met mensen die symbool staan voor een systeem waar je misschien slechte ervaringen mee hebt. Om gesprekken te voeren die je misschien niet eerder hebt gevoerd buiten je familie en vrienden om. Om je ervaringen en mening te delen met mensen die je net hebt ontmoet.
De Togadriehoek werd door het Expertisebureau uitgebreid gebriefd over het in dialoog gaan met jongeren. De do’s (bijvoorbeeld luisterende gesprekspartner, nieuwsgierig zijn, eenvoudige taal, doorvragen, herkennen van emoties) en de don’t’s (bijvoorbeeld lange monologen, formele rolvastheid, onderbreken, verdedigend reageren) waren vooraf duidelijk.
Ook de jongeren werden van tevoren goed voorbereid door NJR of via onze sleutelfiguren, zoals jongerenwerkers. Er was voorafgaand persoonlijk contact met de jongeren via WhatsApp waarbij ze informatie ontvingen over het doel en programma van het dialoogdiner. Ook dankzij de jongerenwerkers, mensen die de jongeren goed kenden, kwamen er veel jongeren uit de wijk om hun ervaringen, meningen en voorstellen te delen.
Een begin, geen eindpunt
De dialoogdiners waren geen losstaande evenementen. De input van jongeren wordt nu verwerkt en het gesprek over het vervolg voor de Togadriehoek is gestart. Want de echte vraag blijft: hoe neem je de stem van jongeren structureel mee in de manier waarop de rechtsstaat zich ontwikkelt, optreedt en beslist? We kijken ernaar uit om de opbrengsten en voorstellen met de Togadriehoek te delen en voorstellen te doen over hoe zij jongerenparticipatie kunnen continueren.
Aan dit soort vraagstukken werkt het Expertisebureau Jongerenparticipatie samen met beleidsmakers en professionals. Wij ondersteunen beleidsmakers, maatschappelijke organisaties en jongeren bij het vormgeven van jongerenparticipatie. We zorgen ervoor dat organisaties dit zo betekenisvol mogelijk kunnen doen en de kracht van jongeren benutten. Dat doen we door middel van de kennis die we in de afgelopen 25 jaar over jongeren hebben opgebouwd. Deze kennis delen we ook met anderen. Zo kunnen beleidsmakers en andere professionals met onze zes bouwstenen voor betekenisvolle jongerenparticipatie gemakkelijk zelf aan de slag. Onze aanpak is gebaseerd op praktijkervaring, wetenschappelijke inzichten en de kracht van jongeren als medeontwerpers van beleid.
Geef een reactie