In de gemeente Rotterdam heeft elke wijk een eigen wijkhub. In deze hubs kunnen burgers binnenlopen met vragen, klachten of ideeën voor de gemeente. Op deze manier hoopt de gemeente samen met bewoners en ondernemers de wijk te verbeteren (gemeente Rotterdam, n.d.). Dit is een van de vele voorbeelden van burgerparticipatie die verspreid plaatsvindt in gemeenten door heel Nederland.
Beeld: Pixabay
De vraag van burgers naar meer invloed in het ontwikkelen en uitvoeren van lokaal beleid is toegenomen sinds de jaren 70, waardoor burgerparticipatie in verschillende vormen aan terrein heeft gewonnen (Edelenbos et al., 2006). Uit onderzoek is echter gebleken dat er in Rotterdamse buurten sprake is van een verschil in participatie, waardoor niet uit elke buurt, en niet uit iedere burger, een even sterk geluid komt. Dit artikel gaat uit van de noodzaak van een even sterk geluid door iedere burger en beoogt van daaruit onderzoek naar effectieve burgerparticipatie te stimuleren.
Verschillende definities
Burgerparticipatie is een term die in publicaties net een fractie anders wordt gedefinieerd. Het Instituut voor Publiek en Politiek beschrijft burgerparticipatie als ‘een manier van beleidsvoering waarbij burgers, individueel of georganiseerd, direct of indirect de kans krijgen invloed uit te oefenen op de ontwikkeling, uitvoering en/of evaluatie van beleid’ (Peeters, 2012, p.5). De Raad van Openbaar Bestuur beschrijft het op de volgende manier: ‘Burgerparticipatie heeft een aanvullende werking op de representatieve democratie en betreft de actieve deelname van (groepen) burgers aan de verschillende fasen van het beleidsproces. Deze participatie heeft een proactief karakter en betreft een door burgers en politiek gelegitimeerd proces, dat een bepaalde procedure kent.’ (Raad voor het Openbaar Bestuur, 2004, p.11).
De definities zijn verschillend, maar er is natuurlijk wel sprake van grote overlap. Het inzetten van burgerparticipatie is bedoeld om burgers te betrekken bij de verschillende beleidsfases, en op deze manier hopelijk beter passende oplossingen te kunnen vinden voor problemen.
Niet alle-burger(s)participatie
Uit onderzoek door Snel et al., 2018 is gebleken dat de participatiegraad tussen buurten in Rotterdam verschilt. Dit betekent dat de gemeente minder zicht heeft op de meningen en visies van burgers uit bepaalde buurten, en daarmee minder zicht op bepaalde bevolkingsgroepen.
Dit sluit aan bij een breder, landelijk beeld, zo blijkt uit de Barometer Burgerparticipatie. Maar 63 procent van de respondenten geeft aan kennis te hebben van het begrip ‘burgerparticipatie’, terwijl 30 procent het begrip wel eens heeft gehoord en 6 procent nog nooit van het begrip heeft gehoord. Daarnaast geeft maar 26 procent van de respondenten aan zich volledig betrokken te voelen, terwijl 40 procent zich totaal niet betrokken voelt bij de gemeente en haar projecten (Notebomer, 2024).
Dit roept een vraag op: komen de resultaten van burgerparticipatie in Rotterdam nog wel over met wat men voor ogen heeft? Als we de huidige vormen van burgerparticipatie blijven stimuleren, bestaat de kans dat er tussen bevolkingsgroepen een nog grotere ongelijkheid ontstaat. Deze ongelijkheid kan de representatie van bepaalde bevolkingsgroepen in onze democratie aan het wankelen brengen, en dat is in een multiculturele en verdeelde stad als Rotterdam uiterst onwenselijk. Om burgerparticipatie meer divers te maken is een heroverweging en waar nodig herinrichting onvermijdbaar. Het is aan de huidige generatie professionals en de professionals in wording om burgerparticipatie in de toekomst ook nog effectief te laten zijn. Het is aan ons om verder vooruit te kijken dan enkel het hier en nu.
Creëren van alle-burger(s)participatie
Als we willen zorgen voor een hogere, maar vooral meer diverse burgerparticipatie, moeten we ons vooral focussen op de burgers die op hun donderdagavond het buurthuis overslaan. Degenen die een uur van tevoren verschijnen met al uitgewerkte spreeklijnen onder de arm willen we uiteraard graag behouden, maar zij hebben geen extra stimulans nodig. De vraagstukken beslaan een groter grondgebied dan het buurthuis en haar bezoekers, ze beslaan meestal de hele buurt met al haar inwoners. Voor een meer diverse burgerparticipatie moeten we proberen ‘participatie-motivatie’ bij iedere burger op te wekken en deze vervolgens vast te houden.
Met alleen het gebruik van theorieën en het terugblikken op het verleden ontdekken we niet welke bevolkingsgroepen achterblijven. Om erachter te komen welke veranderingen eventueel nodig zijn, moeten we kijken naar de realiteit van vandaag de dag. Deze realiteit is te achterhalen door zelf actief en intensief op onderzoek uit te gaan. Net als bij burgerparticipatie moeten we hiervoor in contact komen met mensen, mensen aan het praten krijgen, en laten zien dat we hen serieus nemen en waarderen.
Een goede start ligt in de volgende vraag: wie zijn die burgers die niet participeren? In de groep burgers die hieruit volgt moeten we op zoek gaan naar de redenen waarom mensen niet op komen dagen. Burgers met dezelfde redenen kunnen we opdelen in groepen. Deze groepen kunnen we inzetten om per groep op zoek te gaan naar nieuwe, specifieke vormen van burgerparticipatie, waarmee we alle burgers kunnen motiveren hun broodnodige visie te delen.
Positieve noot
De representativiteit van burgerparticipatie is al langer onderwerp van gesprek, dit pleidooi is dan ook niet bedoeld een discussie aan te wakkeren. Deze, al bestaande discussie is niet zinloos of gedram, er is licht aan het einde van de tunnel. Men is in meerdere gemeentes namelijk al druk in de weer met het zoeken naar effectievere vormen van burgerparticipatie. Met succes; er zijn al meerdere vormen van burgerparticipatie die meer burgers weten te benaderen bedacht en geïmplementeerd. Bijvoorbeeld in de gemeenten Den Haag en Utrecht. Daar maakt men gebruik van online participatie-platformen, waarop iedere burger gemakkelijk vanaf elke plek en op elk moment diens mening kan delen (Gemeente Den Haag, n.d. & Gemeente Utrecht, n.d.). Daarnaast zijn in de gemeentes Amersfoort en Amsterdam gelote burgerberaden opgezet, waarin iedere burger de kans krijgt om zitting te nemen (Initiatiefgroep gelote burgerraad Amersfoort, 2022 & Gemeente Amsterdam, n.d.). Naast zoeken naar nieuwe vormen, is het verstandig om deze vormen te blijven stimuleren en eventueel ook over te gaan tot implementatie in andere gemeenten.
In de toekomst meer (lees: alle) stemmen gehoord
Burgerparticipatie is een onmisbaar instrument voor lokale overheden. Het biedt essentiële inzichten waarmee lokaal beleid beter kan worden afgestemd op de ervaringen van burgers. Maar, de omgeving van burgerparticipatie is veranderd en blijft veranderen. Zoals is gebleken in Rotterdam, wordt de groep mensen die participeert steeds eenzijdiger wanneer we ons niet aanpassen aan deze veranderingen.
In Rotterdam, en waar nodig in de rest van ons land, moet men op zoek naar een combinatie van vormen van burgerparticipatie die bij alle burgers de motivatie weet op te brengen om te participeren. Op deze manier ontstaat een meer diverse burgerparticipatie waardoor meer, en hopelijk uiteindelijk alle stemmen worden gehoord. Zo gaat iedere burger erop vooruit. Burgerparticipatie is tenslotte niet een exclusief proces voorbehouden aan burgers met kennis van het woord ‘participatie’, maar een noodzaak voor onze democratie.
Literatuur
– Gemeente Amsterdam. (n.d.). Burgerberaad schone stad. Bekeken November 28, 2025, van https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/meedoen/burgerberaden/schone-stad/.
– Gemeente Den Haag. (n.d.). Denk mee. Bekeken November 28, 2025, van https://www.denhaag.nl/nl/denk-mee/.
– Gemeente Rotterdam. (n.d.). Wijk aan Zet. Bekeken Juni 8, 2025, van https://www.rotterdam.nl/wijk-aan-zet.
– Gemeente Utrecht. (n.d.). DenkMee Utrecht! Bekeken November 28, 2025, van https://denkmee.utrecht.nl/nl-NL/
– Initiatiefgroep gelote burgerraad Amersfoort (2022). Democratie in Amersfoort 2028 – Verkiezing en loting. Bekeken December 4, 2025 van https://geloteburgerraad.nl/wp-content/uploads/2023/01/Brochure-Burgerraad-Amersfoort.pdf.
– Jurian Edelenbos, Anna Domingo, Pieter-Jan Klok, & Jan van Tatenhove. (2006). Burgers als beleidsadviseurs. Instituut voor Publiek en Politiek.
– Marc Notebomer. (2024). Inwoners over burgerparticipatie – Waardering groeit, maar langzaam. Publiek Denken, 54. https://specials.publiekdenken.nl/publiek-denken-54/barometer-burgerparticipatie-inwoners-over-burgerparticipatie.
– Peeters, B. (2012). Burgerparticipatie in de lokale politiek.
– Raad voor het Openbaar Bestuur. (2004). Burgers betrokken, betrokken burgers.
– Snel, E., Custers, G., & Engbersen, G. (2018). Ongelijkheid in de participatiestad: Stadsbuurten en burgerparticipatie. Mens En Maatschappij, 93(1), 31–57. https://doi.org/10.5117/MEM2018.1.SNEL.
Geef een reactie