De toekomst van werk met AI-agents

De opkomst van kunstmatige intelligentie zorgt voor een ingrijpende verandering van de manier van werken bij de overheid. Toch worstelen nog veel organisaties met de vraag hoe zij deze technologie zo kan inzetten dat er structureel waarde ontstaat. Met name nu hun technische basis nog vaak te onvolwassen is.

Beeld: Pexels

In Doeltreffend met AI-agents zet Joop Snijder overtuigend uiteen dat succes met AI niet bij techniek begint, maar bij een holistische benadering en samenhang van mens, proces, technologie en organisatie.

Van techniek naar betekenis
Het start met de observatie dat AI-agents geen hype zijn, maar een fundamenteel andere manier van werken. Daar waar traditionele automatisering alleen vaste regels volgt, gaan AI en een AI-agent verder. AI verwijst naar modellen die patronen herkennen, voorspellingen doen of tekst genereren. AI-agents gaan nog een stap verder: ze nemen initiatieven, voeren acties uit en communiceren met systemen of medewerkers. Waar AI vooral reageert op een vraag, doet een AI-agent.
Deze technologie krijgt overigens pas betekenis wanneer zij is ingebed in de context van het werk en de mens versterkt. Dit sluit goed aan bij de behoefte binnen de overheid om bijvoorbeeld burgers beter, sneller en menselijker te bedienen. Of om beleidsvorming op basis van data te versterken en administratieve lasten te verlichten.

De kracht van een holistische aanpak
De kern van het boek is de overtuiging dat vier dimensies bepalend zijn voor succes: mens, proces, technologie en organisatie. Wanneer deze vier lagen elkaar versterken, ontstaat de zo belangrijke doeltreffende innovatie.

• De mens is de belangrijkste dimensie, omdat medewerkers moeten snappen wat AI doet en zij moeten zich veilig bij voelen bij het gebruik. Betrokkenheid en vertrouwen zijn essentieel. Voor medewerkers bij de overheid is dat complexer doordat ook nog publieke verantwoording en politieke sensitiviteit meespelen.
• Processen spelen door de enorme complexiteit bij overheid ook een belangrijk rol. AI kan bijvoorbeeld helpen om de processen kritisch te analyseren, te verbeteren, versimpelen en te versnellen. Door klein te beginnen kan gemakkelijker duidelijk worden gemaakt waar AI-agents waarde kunnen toevoegen.
• Technologische systemen moeten betrouwbaar, schaalbaar en veilig zijn. Zeker bij de overheid. Helaas lukt dat nog niet altijd even goed en kan te snel implementeren juist weer extra risico’s geven rond privacy en datakwaliteit. Maar juist omdat die problemen er nu ook al zijn, verwacht ik juist dat een zorgvuldige inzet van AI en AI-agents op dit punt snel meerwaarde kunnen leveren.
• Tot slot zal de gehele organisatie mee moeten groeien, zodat duurzame kaders worden bepaald voor de governance, structuur en cultuur. Dit is geen optie, maar een voorwaarde om als overheid mee te kunnen blijven doen in de huidige en toekomstige samenleving.

Leren door te doen
Het is belangrijk om te experimenteren met intentie. Niet door te beginnen met grootse projecten, maar met haalbare pilots die inzicht geven in wat werkt en waarom. Wanneer pilots positief uitpakken, komt de opschaling in beeld.
Leiderschap speelt dan een centrale rol door visie te tonen, successen te delen en teams mee te nemen. Anders blijft het bij goede intenties. Zelf denk ik overigens dat het verstandig is om in de pilotfase ook al een beeld te hebben over het opschalen, zodat helder is wat een AI-agent uiteindelijk oplevert. En kijk er dan naar alsof je een commerciële investeerder bent die een pitch krijgt van een start-up.

Reflectie: van holistisch denken naar duurzaam doen
De waarde van Doeltreffend met AI-agents ligt in de combinatie van visie en praktische toepasbaarheid. Het biedt geen technische blauwdruk, maar een denkraam waarmee organisaties hun eigen ontwikkelpad kunnen vormgeven.
De holistische benadering maakt duidelijk dat technologie pas echt krachtig wordt wanneer zij gedragen wordt door mensen, is ingebed in processen en wordt gestuurd door een heldere koers. Het boek nodigt uit om werk en technologie op een verantwoorde manier te verbinden.
In een tijd waarin AI steeds meer beslissingen beïnvloedt, blijft de boodschap overeind: de toekomst van werk draait niet om de slimste algoritmen, maar om doeltreffende samenwerking tussen mens en machine: bewust, verantwoordelijk en in balans.
Voor overheidsorganisaties betekent dit dat zij met hun holistische visie in de hele organisatie structureel combinaties leren zoeken met de praktijk van concrete (beleids)regels en de uitvoerbaarheid daarvan.

Literatuur
Joop Snijder, Doeltreffend met AI-agents: een holistische gids voor de toekomst van werk, 2025.