De doeltreffendheid van ons overheidsbeleid kan een flinke boost krijgen wanneer maatschappelijke opgaven meer in cocreatie met de doelgroep – in dit geval werkgevers – worden gerealiseerd. Zo kan de overheid vanuit een verbindende rol een professioneel netwerk van influencers creëren. Een netwerk waarin niet alleen wordt gestuurd met wetten en budgetten, maar ook door het activeren van mensen en organisaties vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid.
Op die manier ontstaat medeeigenaarschap voor een gezamenlijk hoger doel. Dit past naadloos bij de beweging van zorgen vóór naar zorgen dát: niet opleggen, maar uitnodigen en mogelijk maken. Door een appel te doen op werkgeversverantwoordelijkheid voor mobiliteit – goed voor meer dan 40 procent van alle kilometers – genereer je tegelijkertijd minder uitstoot, minder files en minder incidenten. Maar ook minder stress, minder uitval en minder verliesuren, resulterend in lagere kosten. En, niet onbelangrijk in deze tijd van taakstellingen: zelfs met minder ambtenaren.
Bijna de helft is zakelijk
Ons land heeft met 10 miljoen auto’s, 1,1 miljoen bestelwagens en 150.000 trucks één van de drukste wegenverkeersnetten ter wereld. Daarin wordt 70 procent van onze totale mobiliteit afgelegd middels de modaliteit auto. Daarnaast hebben we een aantal maatschappelijke uitdagende doelen met elkaar afgesproken, zoals 55 procent minder uitstoot in 2030 en nul verkeersdoden in 2050.
Recente KIM-rapportcijfers laten zien dat het huidige beleid die doorbraken niet gaat realiseren. Want volgens doorgerekende 2030-scenario’s kan het verkeer op het hoofdwegennet met meer dan 10 procent groeien, loopt het tijdverlies door files mogelijk op tot boven de 30 procent en neemt het aantal OV-reizigerskilometers (trein, tram, bus, metro) met minstens een kwart toe. Nog los van de beschikbaarheid van onze infrastructuur. Zie ook Vervanging en Renovatie – Rijkswaterstaat innoveert.
Dik 40 procent van alle afgelegde kilometers is zakelijk
Interessant is om vanuit die bril te kijken naar zakelijke mobiliteit: woon-werkverkeer en zakelijke reisbewegingen. Wetende dat dik 40 procent van alle afgelegde kilometers zakelijk is. Vanuit de vraag wat werkgevers vanuit hun eigen cirkel van invloed doen.
Op basis van zo’n 250 keukentafelgesprekken met werkgevers (publiek en privaat) en intermediairs (denk aan verzekeraars, leasemaatschappijen, regio-, belangen- en brancheorganisaties) blijkt dat werkgevers dit vraagstuk integraal benaderen. Vanuit bewust mobiliteitsbeleid. Daarbij gaat het om zowel verduurzaming (elektrificering), bereikbaarheid (spitsmijden) en verkeersveiligheid (ongestoord onderweg, bandenspanning, BOB) als om wellbeing en vitaliteit (attractief werkgeverschap). Grofweg gaat het dan om vier vragen:
- Moet je reizen (kan het digitaal, hybride werken)?
- Als je reist, op welk moment (spitsmijden, afvlakken di/do-piek)?
- Met welke modaliteit (STOMP-principe[1])?
- Als je met de fiets of auto reist, hoe veilig reis je dan?
Gave toepassingen
Het goede nieuws is dat werkgevers zeker niet stilzitten. Zo is in de afgelopen periode een mêlee aan gave mobiliteitstoepassingen geoperationaliseerd. Inspirerende best practices met synergetische effecten op alle vier de thema’s. Denk aan het werken met heldere doelen op het vlak van incidenten en verduurzaming (BAM, Strukton), ‘fiets tenzij’ voor woon-werkverkeer tot 20 kilometer (ANWB, KPN, UMCG), kantoorreserveringssystemen om zo de di/do-piek af te vlakken (Deloitte, Belastingdienst), de introductie van Magic Tuesday waarbij alle interne afstemmingsmomentjes op één dag zijn gebundeld (Forvis Mazars), de implementatie van het STOMP-model (Vervoersregio Amsterdam, gemeente Utrecht, Goudappel) en het gebruik van een zakelijke mobiliteitskaart voor privéreizen (ING, Randstad). Of de monitoring van rijgedrag middels gamification (DPD, Picnic), meer regiohubs om zo het reizen drastisch te verminderen (Boels, Crisp, DHL) en kantoorlocaties geïntegreerd met OV (Arcadis, BDO, VodafoneZiggo). Met als niet onbelangrijke bijvangst: versterking van je positie op de alsmaar krapper wordende arbeidsmarkt. Gebaseerd op het happy-cows-give-more-milk-principe. Resulterend in betere scoringskansen bij aanstormend talent, hogere medewerkerstevredenheid en lager verloop/ziekteverzuim. Wat klinkt als win-win.
Veel bomen, weinig bos
Vanuit een breder perspectief valt direct de versnippering op: veel bomen, weinig bos. Er zijn talloze initiatieven, maar de samenhang ontbreekt. Het geheel voelt aan als een wirwar van activiteiten die naast elkaar bestaan, zonder dat er een duidelijk overzicht of gemeenschappelijke richting is. Wat iets weg heeft van duizend bloeiende bloemen. En dus kansen biedt voor een coherent boeket.
Dat boeket bestaat uit een professioneel georganiseerd netwerk van zowel branche- en belangenorganisaties (zoals VNO-NCW, ANWB, VVN, Bouwend Nederland, evofenedex), regio’s (bijvoorbeeld Breikers, Zuid-Holland Bereikbaar, Goed op Weg) en vergelijkbare gesegmenteerde initiatieven (onder andere Anders Reizen) als intermediairs (denk aan verzekeraars en leasemaatschappijen). Publiek-privaat van opzet. Helemaal als ze allemaal vanuit dat gemeenschappelijke hogere doel diezelfde boodschap naar hun achterban uitstralen. De vraag is: hoe krijgen we dat dan gefikst?
De vraag is: hoe krijgen we dat dan gefikst?
Het begint met zicht op de aard van het vraagstuk. Wat in mijn beleving klinkt als netwerkleiderschap. Een eerste stap kan zijn om (zoals bij de opzet van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie) te starten met een aantal leidende principes. Uitgangspunten als: ‘de vrijblijvendheid voorbij’, ‘samen versnellen als enige optie’, ‘appel op eigen verantwoordelijkheid’, ‘werken doe je thuis/samenwerken doe je op kantoor’ en ‘centraal afspreken/federatief inrichten’. Zodat het gezamenlijke hogere doel altijd centraal staat: slimme, veilige en duurzame zakelijke mobiliteit die ons land bereikbaar houdt. Heel simpel en waarbij waardecreatie het altijd wint van het streven naar autonomie.
Fundamentele doorbraken
Succesvol veranderen draait om een paar belangrijke drivers: urgentie (blijf wakker), ambitie (toon leiderschap), visie (stel concrete langetermijndoelen), coalition of the willing (maak heldere afspraken) en adaptatie (blijf leren en innoveren). Maak vanuit die aanpak werk van:
- Een gezamenlijke ambitieuze stip op de horizon
Creëer een gedragen 2030-ambitie voor werkgeversmobiliteit, in cocreatie met koplopers uit het netwerk en aansluitend bij lopende initiatieven, zoals Mobiliteitsvisie2050, Spitsspreiden/mijden en de rapportageverplichting werkgebonden personenmobiliteit. Uitgangspunt is een gemeenschappelijk hoger doel: integraal, samenhangend en gebaseerd op fundamentele doorbraken. Concreet en kwantificeerbaar. - Direct opschalen van kansrijke toepassingen
Laat resultaten zien: vergroot direct de impact door succesvolle koplopers initiatieven branche- of segmentgewijs uit te rollen. Werk hierbij samen met verantwoordelijke regio- en brancheorganisaties en genereer zo energie en zichtbaarheid. Pak tegelijkertijd belemmerende barrières aan. - Alle overheidsonderdelen benutten
Denk verder dan alleen mobiliteit (IenW). Betrek ook thema’s erbij als fiscaliteit (Financiën), vitaliteit (VWS), Arbo (SZW) en handhaving (Justitie). Zorg vervolgens voor een verbinding met het regionale/lokale overheidsbeleid, maak bewust mobiliteitsbeleid onderdeel van overheidsinkoopkracht (bijna 100 miljard euro) en benut expliciet de voorbeeldrol van 300.000 ambtenaren die dagelijks mobiliteitskeuzes kunnen maken.
Creëer verbinding en pak regie
Alles valt op z’n plek als IenW als systeemverantwoordelijke van de losse kralen een samenhangende ketting weet te maken. Gericht op het elkaar versterken naar de doelgroep (werkgevers in Nederland), zonder de baas te willen spelen. Volgens het adagium: extern beginnen is intern winnen. In de geest van William Faulkner: ‘Je kunt pas naar nieuwe horizonnen zwemmen als je de moed hebt de kust uit het oog te verliezen.’
Voetnoot
[1] Afgeleid van het Vlaamse prioriteitsmodel: S = stappen (lopen); T = trappen (fietsen); O = OV; M = MaaS (mobility as a service); P = privéauto.
Geef een reactie