Elk kabinet, elke politieke partij belooft het. Vooral in verkiezingstijd of tijdens de periode van kabinetsformatie. Het klinkt ook ferm – vereenvoudig de wetgeving – maar in de praktijk worden regels alleen maar ingewikkelder. De menselijke maat ontbreekt en het wantrouwen tussen burger en overheid neemt mede daardoor helaas toe. Aldus Toga stories.
Beeld: Pixabay
Raymond de Mooij, oprichter van het in Den Haag gevestigde bureau GMW advocaten, is in dat opzicht zeker niet cynisch, maar wel oprecht bezorgd. Die zorg komt voort uit zijn jarenlange werk als procesadvocaat. Zijn professionele mening over en ervaringen met wetgeving en de rol en verantwoordelijkheid van de overheid is kraakhelder: door het stapelen van regelingen ontstaat er voor burgers een onbegrijpelijke, ondoordringbare bureaucratie. Zijn opvattingen als advocaat – die zijn eerder verschenen columns lieten bundelen in Toga stories – zijn dan juist weer humoristisch en relativerend.
Onpartijdig
Dat de wetgeving in ons land complex is… Dat is iets van vele jaren. Dat is zeker niet alleen de schuld of verantwoordelijkheid van politieke bestuurders, maar ook van ambtenaren die vasthouden aan hun eigen gelijk. Een en ander maakt het voor burgers allemaal niet gemakkelijk. Zeker in juridische procedures blijken flexibiliteit en maatschappelijke betrokkenheid bij de overheid vaak afwezig. Dat betreft overigens alle bestuurslagen: van gemeente tot rijksoverheid. Het gebezigde juridische vakjargon in al die gremia vormt bij dat alles ook nog eens een horde die voor velen gewoon te hoog ligt. Overigens wijst De Mooij erop dat ons land internationaal gezien qua rechtspraak op een toppositie staat. ‘Onze rechters, tenslotte ook ambtenaren, zijn deskundig en bovenal onpartijdig.’
Daarbij toont diezelfde overheid zich ook nog eens als een partij die nogal eens van standpunt verandert. Niet voor niets hameren organisaties tijdens de formatiebesprekingen op het vormen van een stabiel kabinet dat met gezag beleid voor de lange termijn ontwikkelt. Daar heeft het bij vorige kabinetten – denk aan het mestbeleid, uitkoop van boeren in het kader van het terugdringen van de uitstoot van stikstof of milieusubsidies voor zonnecollectoren en elektrische auto’s – aan ontbroken waardoor het hoogst onzeker voor burgers en ondernemers is geworden om beslissingen te nemen of om investeringen die daarmee rechtstreeks van belang zijn te plegen
Cirkels van onvermogen
De Mooij beschrijft aan de hand van een case uit de volkshuisvesting dit overheidshandelen als ‘cirkels van onvermogen’. Een citaat: ‘Nederland heeft onvoldoende woningen. Het tekort wordt dagelijks groter, onder meer door de ongecontroleerde instroom van asielzoekers. Maar er is meer aan de hand. Halverwege de jaren negentig werden de woningbouwcorporaties in Nederland verzelfstandigd. De overheid wilde de bouw van woningen overlaten aan de markt en corporaties moesten zich inrichten als marktpartijen. Dat laatste gebeurde met succes. Woningcorporaties werden projectontwikkelaars. Omdat de winsten bij deze voormalige overheidsorganen opliepen, besloot de overheid om die door middel van de verhuurderheffing af te romen. Met als gevolg dat de corporaties geen geld meer hadden om huizen te bouwen en er een tekort ontstond. Inmiddels is de verhuurdersheffing opgedoekt. Minister De Jonge luidde de noodklok en kondigde aan 900.000 nieuwe woningen te zullen bouwen. De rechter stak al snel een stokje voor de ambitieuze plannen, want deze bleken strijdig met Europese stikstofregels te zijn.’
Wispelturig gedrag
In een notendop wordt hier het wispelturige gedrag van de overheid geschetst; een gedrag met grote maatschappelijke en economische gevolgen. Maar daar bleef het niet bij. Omdat bouwprojecten om financiële redenen werden afgeblazen ontstond het plan om de toegang tot de huurmarkt te verbeteren. De liberalisatiegrens wordt verhoogd. Dit blijkt uiteindelijk desastreus te zijn; de laatste investeerders in nieuwbouwprojecten trekken zich terug omdat zij bij lagere huurinkomsten op deze manier geen toekomst meer zien in de volkshuisvesting. ‘De bouw van nieuwe woningen is volledig gestagneerd. Alle plannen lopen in de soep en wij draaien in cirkels rond,’ aldus Toga stories.
De oproep aan de overheid om nu eindelijk consistent beleid te ontwikkelen en te handhaven op basis van een toekomstgerichte visie – en dan zeker niet alleen op het terrein van de volkshuisvesting – komt vanuit vrijwel alle sectoren van de samenleving. Het is – misschien tegen beter weten in – dat dit besef ook bij de (in)formateurs en de partijen die het toekomstige kabinet gaan bevolken neerdaalt. De voorbeelden uit de juridische praktijk alleen al geven daartoe alle aanleiding.
Raymond de Mooij: Toga stories; spanning, ontroering en humor in de rechtszaal (2025). WJS Uitgevers, Den Haag.
Geef een reactie