Openbare internetconsultatie kan een belangrijke bijdrage leveren aan betere wetgeving. Door kennis, ervaringen en signalen uit de samenleving vroegtijdig op te halen, worden voorstellen uitvoerbaarder, begrijpelijker en beter onderbouwd. Maar dat vraagt om meer dan een digitaal loket: heldere vragen, actieve benadering van doelgroepen, zorgvuldige weging van reacties en zichtbare terugkoppeling zijn essentieel.
Beeld: Pixabay
De website Internetconsultatie.nl heeft de openbaarheid van het wetgevingsproces aanzienlijk vergroot. Openbare internetconsultatie helpt om kennis van burgers, professionals en organisaties beschikbaar te maken voor het wetgevingsproces. In het rapport Deskundige overheid (2025) adviseert de WRR de overheid om het gebruik van externe deskundigheid te versterken. De overheid kan relevante kennis en kunde die binnen de eigen organisatie niet (voldoende) aanwezig is, naar zich toe te halen door onder meer gebruik te maken van de kennis van burgers, doelgroepen en georganiseerde belangen via internetconsultatie. Hoe benutten de departementen, het parlement en de wetgevingsadviseurs van de Raad van State de inbreng van maatschappelijke belanghebbenden en betrokkenen via internetconsultatie?
Toenemend departementaal en parlementair gebruik van internetconsultaties
Het aantal internetconsultaties is in 2025 weer gestegen tot 419 consultaties, waarvan ministeriële regelingen de grootste categorie vormen (zie figuur 1).
Figuur 1: aantal internetconsultaties per type op basis van startdatum
Bron: dataset internetconsultatie 20250603.
De ministeries van Economische Zaken, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Infrastructuur en Waterstaat hebben de meeste consultaties (zie figuur 2):
Figuur 2 : aantal internetconsultaties per ministerie tot 2 juni 202
Bron: dataset internetconsultatie 20250603.
Het aantal verwijzingen naar internetconsultatie in parlementaire documenten is de afgelopen jaren ook flink gestegen. De meeste verwijzingen naar internetconsultatie staan in brieven die de bewindslieden naar de Tweede en Eerste Kamer sturen. Maar steeds vaker duiken er ook verwijzingen op naar internetconsultatie in de Kamervragen, moties en handelingen van de Tweede en Eerste Kamer (zie figuur 3 en 4).
Figuur 3: verwijzingen naar internetconsultatie in documenten van de Tweede Kamer
Bron: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/. Gezocht op internetconsultatie.
Figuur 4: verwijzingen naar internetconsultatie in documenten van de Eerste Kamer
Bron: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/. Gezocht op internetconsultatie.
Benutting van internetconsultatie in adviezen van de Raad van State
De Raad van State gebruikt internetconsultatie ook in toenemende mate bij de advisering over wetsvoorstellen. De Afdeling advisering van de Raad van State heeft als taak advies uit te brengen over wetsvoorstellen en de kwaliteit van het wetsvoorstel en het wetgevingsproces te beoordelen. Figuur 5 laat zien dat er een stijging is in het aantal verwijzingen naar internetconsultatie in adviezen van de Raad van State. De Raad van State gaf bijna 350 adviezen in 2025, waarbij ongeveer in 8 procent van de adviezen naar internetconsultatie is verwezen.
Figuur 5: aantal adviezen waarin de Raad van State internetconsultatie benoemt
Bron: www.raadvanstate.nl/adviezen/?zoeken_term=internetconsultatie. Jaar op basis van adviesdatum, inclusief verwijzingen in voetnoten, exclusief verwijzingen in het nader rapport.
Figuur 6 laat zien op welke toetsingscriteria de Raad van State deze kritieken baseert. In de meeste argumentaties haalt de Raad van State meerdere criteria aan. Dit betreft zowel inhoudelijke principes (blauwe balken), als procedurele principes (oranje balken). De doelmatigheid van het wetsvoorstel haalt de Raad van State het vaakst aan in adviezen, daarna de volledigheid en de evenredigheid van de procedure. Subsidiariteit en handhaafbaarheid worden het minst benoemd.
Figuur 6: het aantal adviezen (2011-2024) waarbij de Raad van State internetconsultatie gebruikt, geanalyseerd naar toetsingscriteria
Verbeter openbaarheid en kwaliteit van wetgeving
De website Internetconsultatie.nl heeft de openbaarheid van het wetgevingsproces aanzienlijk vergroot. Internetconsultatie biedt de wetgever de mogelijkheid om inbreng te krijgen van externen en ook transparant te maken hoe het kabinet die deskundigheid benut in de memorie van toelichting. De Raad van State gebruikt internetconsultatie ook in toenemende mate bij de advisering over wetsvoorstellen. Internetconsultatie helpt de Raad van State en vervolgens ook het parlement om hun rol als checks and balances beter te vervullen en de kwaliteit van wetgeving en transparantie van het wetgevingsproces te vergroten. Op basis van onze analyse van de adviezen zien we dat de Raad van State internetconsultatie voor alle criteria voor wetgevingskwaliteit gebruikt, maar het meest voor onderbouwing van doelmatigheidskritiek. Wanneer het kabinet onvolledig of niet-transparant gebruik maakt van internetconsultatie laat de Raad van State dat ook steeds vaker weten. De Raad van State benoemt hierbij ook vaak expliciet de transparantiefunctie van internetconsultatie.
Parlementaire documenten verwijzen ook steeds meer naar internetconsultatie. Het is nog onduidelijk hoeveel van deze verwijzingen naar transparantie wel leiden tot aanpassingen aan de internetconsultatieprocedure of de wetstoelichting. Hoewel het kabinet niet altijd de internetconsultatieprocedure zoals voorgeschreven toepast of het wetgevingsadvies opvolgt, vergroot internetconsultatie de transparantie en de invloed van externe deskundigheid in de wetgeving. De Raad van State waarborgt de procedure, onder meer op het gebied van transparantie, en gebruikt internetconsultatie voor inhoudelijke onderbouwing van het advies. Het gaat hierbij niet alleen om het plaats laten vinden van internetconsultatie en eventuele aanpassingen aan de wet, maar ook over de openbaarheid van wetsvoorstellen in een vroeg stadium en de mogelijkheid voor externen om aanvullende toelichting te verzoeken.
Om de openbaarheid van internetconsultatie en transparantie van wetswijzigingen verder te vergroten zou de overheid de toegankelijkheid van de wetgevingswebsites voor externe gebruikers kunnen verbeteren. De websites van internetconsultatie en de wetgevingskalender zijn nog steeds niet verbonden met elkaar. Gebruikers die niet weten dat de website van de wetgevingskalender bestaat, kunnen dit moeilijk opmaken uit de informatie uit andere overheidswebsites. Ook de webpagina’s van de wetsvoorstellen op andere overheidssites, zoals van de Tweede en Eerste Kamer, officiële bekendmakingen en de Raad van State, zouden beter kunnen verwijzen en kunnen linken naar de wetgevingskalender van het betreffende voorstel. Idealiter ontwikkelt de wetgevingskalender zich tot het meest complete overzicht van het wetgevingsproces met alle relevante links naar alle stukken.
Ga voor een uitgebreidere versie van dit onderzoek naar de webpagina van RegelMaat.
Geef een reactie