Breng de wereld de raadszaal in!

Rob-advies over raadswerk: te veel papier en ritueel

Raadsleden besteden gemiddeld 15,9 uur aan hun raadswerk. Ze krijgen steeds meer te doen, maar er komt niet meer tijd beschikbaar. Tenminste, als vast wordt gehouden aan raadswerk als ‘betaald vrijwilligerswerk’ en daar is veel voor te zeggen vindt de Raad voor het openbaar bestuur.  

De werkwijze in veel gemeenteraden is die van een ingesleten werkelijkheid. Die komt in de gemiddelde tijdsbesteding van 15,9 uur tot uitdrukking: er is te veel papier, te veel ritueel en te weinig betekenisvolle verbinding met de beweeglijke werkelijkheid buiten.

Veranderingen
Raadsleden en gemeenteraden staan voor een aantal praktische vraagstukken: bestuur en democratie krijgen steeds meer lokaal en in de regio gestalte en Haagse beslissingen moeten vooral in de decentrale bestuurspraktijk worden gerealiseerd. Burgers laten zich ook horen en laten steeds vaker zien dat democratie bij hen begint. Veel maatschappelijke initiatieven vragen van de gekozen volksvertegenwoordigers een nieuwe plaatsbepaling. Bovendien verandert de rol van de lokale media; sociale media creëren hun eigen werkelijkheid. Tegen de achtergrond van deze forse veranderingen dringt zich de conclusie eenvoudig op: er moet binnen de beschikbare tijd gekozen worden. Daar gaat het advies 15,9 uur van de Raad voor het openbaar bestuur over.
Wat ook aan verandering onderhevig is, is het krachtenveld rond de gemeente. Het gemeentehuis is niet meer vanzelfsprekend het centrum van de lokale gemeenschap. Er zijn meer spelers, andere verhoudingen en de relatie met professionele organisaties moet opnieuw worden uitgevonden. Het kost gemeenteraadsleden steeds meer tijd en moeite om een betekenisvolle rol te kunnen spelen in gemeentelijke besluitvormingsprocessen.

Gegroeide cultuur
Veelal is de discussie tussen de Raad en het College van Burgemeester en Wethouders in de lokale bestuurscultuur dominant. Gezien de rolverdeling is dat ook begrijpelijk. Het advies 15,9 uur laat zien dat de inhoud en richting van die dialoog meer rekening moet houden met de sterk veranderende omstandigheden waarin het gemeentebestuur werkt. De gemeenteraad als volksvertegenwoordiging kan niet alleen leunen op de discussies binnen politieke partijen of op individuele contacten die raadsleden in hun gemeente hebben. De wereld van buiten naar binnen brengen, de raadszaal in, vraagt om een grondige verandering van de gegroeide cultuur.
Veel raadsleden verrichten hun politieke werkzaamheden naast ander betaald werk. Dat is alleen mogelijk als men over een flinke dosis idealisme beschikt. Beter omgaan met de tijdsdruk en de wijze waarop energie wordt opgeslokt of vrijgespeeld kan de arbeidsvreugde van raadsleden vergroten. Dat vraagt ook om een meer nadrukkelijke betrokkenheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Want raadsleden die op hun taak zijn berekend, die in staat zijn de moeilijke keuzes te maken – ook in hun tijdsbesteding – komen niet uit de lucht vallen. Daar is training en begeleiding voor nodig. Bij toenemende werkdruk lokaal zal in die kwaliteitsontwikkeling nationaal meer moeten worden geïnvesteerd.

Lokale samenleving
De Raad voor het openbaar bestuur pleit voor een andere rolinvulling en tijdsbesteding van gemeenteraadsleden, die beter past bij een vitale, lokale democratie. Centraal hierin staat het versterken van de verbinding met de samenleving. Door hun externe, volksvertegenwoordigende rol te accentueren kunnen gemeenteraadsleden hun kaderstellende en controlerende taken beter vervullen. Daarbij geldt dat oog voor de zorgvuldigheid van democratische processen minstens zo belangrijk is als de inhoud van de besluitvorming. Door afspraken te maken over effectief functioneren binnen het stadhuis ontstaat meer ruimte voor contacten met de lokale samenleving. Zo vergroten raadsleden hun gezag en zichtbaarheid bij burgers en versterken ze de positie van de gemeenteraad.

Aanbevelingen:
In het advies 15,9 uur staan de volgende aanbevelingen voor gemeenteraadsleden:

1. Wees meer volksvertegenwoordiger
Er is meer tijd en aandacht nodig voor gesprekken en contacten met de lokale samenleving,  als basis voor het functioneren in de gemeenteraad.

2. Maak afspraken over samenwerking tussen en binnen fracties
Door goede afspraken te maken kunnen de beraadslaging en besluitvorming in de gemeenteraad effectiever plaatsvinden, waardoor meer ruimte ontstaat voor interactie met burgers. Raadsleden hoeven dus niet méér tijd te krijgen, maar kunnen hun tijdbesteding aan het raadswerk anders indelen. Waardoor ongeveer 50% van de tijd aan besluitvorming en beraadslaging kan worden besteed, en 50 % van de beschikbare tijd aan interactie met de lokale samenleving.

3. Voorkom overmatige politisering
Juist de lokale democratie wordt traditioneel gekenmerkt door een focus op pragmatische oplossingen. Door diverse oorzaken is deze focus op veel plaatsen onder druk komen te staan; voorkom Haagse mores. Dat ondergraaft het vertrouwen van burgers in het lokaal bestuur. Burgers zien meningsverschillen liever opgelost.

4. Zorg voor de democratische kwaliteit van besluitvormingsprocessen
Het proces is net zo belangrijk als de inhoud van de besluitvorming. Door burgers waar mogelijk bij de besluitvorming te betrekken, tegelijk oog te houden op democratische en rechtstatelijke waarborgen en telkens opnieuw duidelijkheid te verschaffen over ieders rol kan het draagvlak voor de besluiten worden vergroot.

Voor gemeenten en BZK is de aanbeveling:

5. Verbeter de randvoorwaarden waarbinnen raadsleden hun werk doen
Met gerichte maatregelen kunnen griffiers worden ondersteund bij het beter faciliteren van de raadswerkzaamheden.

Vond je dit artikel interessant? Lees alle artikelen van Frank van der Meyden
Deel dit artikel

Er zijn 5 reacties op dit artikel
Dankjewel voor je bijdrage
We hebben je reactie doorgestuurd naar de redacteur(en) van dit artikel en redactie van platform O. Deel het artikel en jouw bijdrage ook met je omgeving om discussie te stimuleren.
Ype Akkerman

Die kaderstellende rol is cruciaal. Maar sinds ik hier in Rotterdam een raadscommissie wat meer volg valt het me op dat ze met een enorme hoeveelheid documenten worden opgezadeld waarbij in elk geval ik door de bomen het bos niet meer kan zien, en waarbij het ook zeer de vraag is of de werkers in de dagelijkse frontlinie daarmee gediend zijn. Het lijkt me dan buitengewoon lastig om die kaderstellende rol waar te maken; raadsleden leggen ze het af tegen het grote ambtenarenapparaat waar de wethouder zich van bedient. Willen raadsleden hun kaderstellende taak waar kunnen maken dan vraagt dit echt een andere attitude van beleidsambtenaren, vooral op het gebied van praktijksensitiviteit. Zie in dat verband ook:

http://www.ikpob.nl/ambtelijk-statuut-nodig-als-tegenwicht-tegen-kortetermijndenken-politieke-bestuurders/

22 jun 2016
Patty Claassens

@Ype Akkerman: je geeft aan dat beleidsambtenaren hun werk zo moet doen dat ‘de mensen van de dagelijkse praktijk’ hier mee verder kunnen. Zonder iets af te willen doen aan deze constatering, ben ik benieuwd wat dit in de praktijk zou betekenen voor de rol van de raadsleden – met name op het gebied van hun kaderstellende rol.

14 jun 2016