Maar even serieus, hoe ga je dit terugdraaien?


De eerste uitzending van Rambam van het seizoen 2018 was hilarisch. Drie journalisten nemen het financiële leven van hun collega Yora Rienstra over. En met groot gemak. Ze openen bankrekeningen op haar naam, lenen geld, verkopen niet bestaande goederen, huren een huis en kopen champagne om het succes van hun criminele organisatie te vieren. En dat allemaal met “een kopietje identiteitsbewijs”. Hilarisch. Tot net nadat de grap wordt gepresenteerd aan Yora. “Maar even serieus”, zegt Yora, “hoe ga je dit terugdraaien dan?”

En daar zit de echte pijn. In Digitaal Verdwaald #11 beschreef ik net zo’n zaak, maar dan uit het echte leven. Steven Romet kreeg op deze manier 1737 auto’s op z’n naam. Hij was er 21 jaar mee bezig. Na 17 jaar schreven Nicole van der Meulen en Bert-Jaap Koops in een wetenschappelijke publicatie, dat dit niet alleen de vraag oproept hoe dit kan gebeuren, maar ook een belangrijker vraag: waarom hebben slachtoffers onvoldoende mogelijkheden om hun situatie te (laten) herstellen?

‘Zolang het goed gaat nemen organisaties in blind vertrouwen gegevens van elkaar over, als het fout gaat zijn het weer losse organisaties’

En die vraag is nog even relevant als toen. Want er is sindsdien veel gebeurd om de fraudegevoeligheid van identiteitsbewijzen te verminderen. Gaten in de wet zijn gedicht, uitgifteprocessen hebben aandacht gehad en meer. Toch is fraude nooit volledig uit te sluiten. Onder meer omdat de wereld verandert. Opeens kun je online een bankrekening openen. De Rambam uitzending laat in elk geval zien dat de preventieve werking niet volledig is. Toch durven we nog altijd niet echt te kijken naar de andere kant van het probleem: wat als het toch gebeurt? En dit gebeurt duizenden keren per maand, aldus Rambam.

Er is slechts een meldpunt dat burgers helpt individuele instanties langs te gaan. En dat is vreemd. Want dit is een probleem van het systeem. Al die organisaties, zeker overheidsorganisaties, werken steeds meer als een geheel. Ze nemen in blind vertrouwen elkaars gegevens over. Zolang het goed gaat. Als het fout gaat zijn het weer losse organisaties. Niemand heeft de verantwoordelijkheid om het herstel van fouten concreet te maken. Fouten in de gegevens zelf en de gevolgen ervan. Want zowel fouten als fraude, het zijn blijvertjes.

Dus mooi dat Rambam meldt dat Kamerlid Henk Nijboer de minister van Financiën gaat vragen om dit te voorkomen, maar vergeet het herstel niet.

*Deze column verscheen oorspronkelijk in het Financieele Dagblad op 19 januari 2019.

Stichting Kafkabrigade verzorgt ook masterclasses over digitalisering en behoorlijk bestuur. Voor meer informatie. Klik hier voor meer informatie.

Vond je dit artikel interessant? Lees alle artikelen van: Arjan Widlak
Deel dit artikel

Er zijn nog geen reacties op dit artikel

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*