Platform O bestaat tien jaar. Ter gelegenheid van dit jubileum publiceren we een reeks artikelen Platform O bestaat tien jaar. Ter gelegenheid van dit jubileum publiceren we een reeks artikelen waarin we de perspectieven van verschillende generaties tegenover elkaar zetten. In dit tweede artikel gaan we naar Rijkswaterstaat. Ruud Steen (56), adviseur waterkwaliteit, en Mare de Wit (29), Toekomst-ambassadeur Water en Klimaatadaptatie, gaan met elkaar in gesprek over generatieverschillen op de werkvloer.
Beeld: Shutterstock
Ruud heeft niet zoveel met labels als Generatie X, Y, Z of Boomers. Hij omschrijft zichzelf liever als iemand uit een generatie die kan terugvallen op veel ervaring en daar ook de rust in vindt. De generatie boven hem – de babyboomers – houdt volgens Ruud sterker vast aan zekerheden en bestaande patronen. Zijn eigen generatie is daar al iets losser in: ‘Minder met de hakken in het zand.’ Verandering is niet automatisch bedreigend; hij vindt dat vernieuwing ook kansen biedt. Daardoor ziet hij zijn generatie niet als de meest progressieve, maar zeker ook niet als de meest behoudende.
Nieuwe energie op de afdeling
Na een reorganisatie kwamen er bij Rijkswaterstaat voor het eerst in tien jaar weer jonge collega’s bij. Voor Ruud voelde dat als een verademing: ‘Ze brachten echt nieuwe energie.’
Tegelijk ziet hij dat jongere generaties iets anders nodig hebben. Zij vragen om duidelijke kaders en concrete doelen: ‘Wat is precies de opdracht, waar werken we naartoe?’ Ze willen weten wat er van hen wordt verwacht, maar wel met ruimte om zelf te bepalen hoe ze dat aanpakken.
In een grote organisatie als Rijkswaterstaat zijn de kaders vaak breed. Dat maakt het voor starters lastiger om grip te krijgen op hun werk. Ruud vergelijkt dat met het bedrijfsleven, waar doelen meestal strakker zijn geformuleerd. Dat lijkt helder, maar heeft ook een nadeel: ‘Het kan voelen als een strak keurslijf.’
Wat hij duidelijk ziet: ‘Jonge collega’s willen zichtbaar resultaat. Geen rapporten die in de la verdwijnen, maar werk dat ergens toe leidt. Ze zijn gewend aan feedback en collega’s aanspreken.’ Voor zijn generatie was dat minder vanzelfsprekend. ‘Wij hebben daar trainingen en coachingstrajecten voor nodig gehad,’ zegt Ruud. ‘Het zit niet in onze genen.’
Ambitie en ambivalente verwachtingen
Mare herkent zich in dat beeld. Haar generatie wil graag impact maken en zoekt bewust naar maatschappelijk relevant werk. Tegelijk ziet ze een vorm van ambivalentie: ‘We willen duidelijke opdrachten en kaders, maar tegelijk ook autonomie om zelf te bepalen hoe we het aanpakken. We willen feedback en begeleiding, maar geen micro-sturing. Dat is een lastige balans.’ Ze merkt dat het voor starters tijd kost om hun plek te vinden. Haar boodschap is dan ook: gun jezelf die tijd. ‘Ik zeg vaak tegen starters: het duurt minstens twee jaar voor je begrijpt hoe alles werkt.’
Het duurt minstens twee jaar voordat je begrijpt hoe alles werkt
In die periode is er wel veel ruimte om impact te hebben, benadrukt Mare. Er zijn genoeg plekken waar je je passie in kwijt kunt. Belangrijk is om aan te sluiten bij lopende projecten en energie in de organisatie. ‘Kijk waar de wind mee is, en sluit je daarbij aan,’ zegt ze. Tegelijkertijd vindt ze het goed als haar generatie soms wat bescheidener is: niet meteen alles willen veranderen zonder de context te kennen.
Heilige huisjes en de prijs van voorzichtigheid
Als het gesprek verschuift naar toekomstgericht beleid en vernieuwing, ziet Mare een duidelijke spanning. In veel organisaties zijn ‘heilige huisjes’ ontstaan: informele regels en routines die niet op papier staan, maar wel sterk doorwerken in de praktijk. Ze worden vaak in stand gehouden door mensen met veel ervaring. ‘Die zijn moeilijk te veranderen. Maar zonder vernieuwing verliezen mensen hun bevlogenheid.’
Ruud herkent dat. Wie in zijn loopbaan vaak is afgeremd door politieke of bestuurlijke overwegingen, gaat op den duur anders handelen. Dan wordt voorzichtigheid een reflex. Dat is begrijpelijk, maar heeft ook een prijs: het kan vernieuwing afremmen.
Impact, activisme en loyale tegenspraak
Een belangrijk thema binnen de rijksoverheid is op dit moment loyale tegenspraak, en de vraag hoe ambtenaren omgaan met activisme en persoonlijke overtuigingen.
Ruud ziet dat de ruimte om je uit te spreken sterk afhangt van het onderwerp waar je aan werkt. Zelf werkt hij aan waterkwaliteit, een thema dat politiek niet altijd prioriteit heeft. ‘De landbouwsector, die veel impact heeft op waterkwaliteit, wordt niet echt aangepakt. Soms wordt het aanpakken van de landbouwsector zelfs tegengewerkt,’ zegt hij. Dat levert innerlijke spanning op. Ondertussen weet hij dat politieke prioriteiten kunnen draaien. Dat maakt de afweging complex: hoever ga je als ambtenaar, en waar ligt de grens?
Hoever ga je als ambtenaar en waar ligt de grens
Mare ervaart dat haar generatie zich sneller uitspreekt, ook buiten de organisatie. Demonstraties en protesten zijn in haar omgeving geen uitzondering. Ze wijst naar discussies over Tata Steel als voorbeeld van hoe maatschappelijke thema’s direct binnenkomen. Maar ze benadrukt ook: ‘Het is een bubbel. Er zijn genoeg generatiegenoten die hier niet mee bezig zijn.’
Wat haar bezighoudt, is de beperkte ruimte om de onderbuikgevoelens achter die overtuigingen te bespreken op het werk. ‘Die gevoelens kleuren je werk; de manier waarop je schrijft, de onderzoeken die je uitvraagt. Dat moeten we bespreekbaar maken.’ Grote conflicten worden zelden op de werkvloer besproken. Haar indruk is dat haar generatie meer aandacht en ruimte wil voor dit soort gesprekken, maar nog niet altijd weet hoe ze die vorm moet geven.
Verbinding: werk en mens
Naast inhoud en beleid gaat het gesprek ook over de sociale kant van werk. Mare merkt dat haar generatie verbinding belangrijk vindt. Niet alleen met collega’s van dezelfde leeftijd, maar met het hele team. Trainingen, teamdagen en uitjes spelen daarin een belangrijke rol, omdat ‘ze het gevoel geven ergens bij te horen’. Oudere collega’s kijken daar soms anders naar. Werk is werk, privé is privé, is voor een deel van hen nog steeds de norm.
Ruud en Mare spreken vaker over die verschillen. Voor Mare is het duidelijk: als je elkaar ook op sociaal vlak kent, werk je prettiger samen. En juist in een organisatie waar generaties door elkaar heen werken, kan dat veel opleveren.
Geef een reactie