De Nederlandse zorg staat voor grote uitdagingen, zoals personeelstekorten, vergrijzing en toenemende druk op de betaalbaarheid en toegankelijkheid. Zorgprofessionals weten vaak goed waar verbeteringen nodig zijn, maar krijgen niet altijd de ruimte om veranderingen door te voeren. Youri van der Velden onderzocht in zijn afstudeeronderzoek hoe verandering van onderop beter kan worden gefaciliteerd.
Beeld: Pixabay
Veranderingen in de zorg kunnen lastig te bewerkstelligen zijn door de complexiteit van de sector. De zorg kent veel verschillende lagen, die helemaal bovenaan beginnen bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en eindigen bij de mensen die daadwerkelijk aan het bed staan. Van bovenaf worden jaarlijks nieuwe akkoorden gesloten, zoals integrale zorgakkoorden en preventieakkoorden, en wordt allerlei nieuwe regelgeving ingevoerd. Ook binnen organisaties worden vaak vanuit de top nieuwe beleidsregels bedacht die in de hele organisatie worden doorgevoerd.
Aan het bed staan
Uit de literatuur is echter bekend dat veranderingen van bovenaf niet altijd goed uitpakken. Op deze manier kan waardevolle informatie over de impact van veranderingen verloren gaan, simpelweg omdat de veranderingen alleen van boven naar beneden worden aangestuurd.
De literatuur laat zien dat veranderingen van onderop zeer effectief kunnen zijn. De mensen die uiteindelijk met de veranderingen moeten werken, beschikken over waardevolle kennis van het werk dat wordt gedaan. In mijn afstudeeronderzoek gaat het specifiek om zorgprofessionals die daadwerkelijk aan het bed staan.
Twee typen leiderschapsgedrag
Verandering van onderop vindt echter nog te weinig plaats. Er is nog onvoldoende bekend hoe organisaties dit succesvol kunnen faciliteren. Mijn afstudeeronderzoek richt zich daarom op de factoren die bijdragen aan succesvolle verandering van onderop. De centrale concepten in het onderzoek zijn leiderschap en teamklimaat.
In mijn onderzoek onderscheid ik twee typen leiderschapsgedrag: luisteren en actie ondernemen. De centrale vraag is hoe leiderschap kan bijdragen aan een klimaat waarin verandering van onderop tot stand komt en welke rol het teamklimaat daarbij speelt.
Veilig teamklimaat
Uit de resultaten blijkt dat leiderschapsgedrag dat gericht is op het luisteren naar medewerkers effectiever is dan gedrag dat vooral gericht is op actie ondernemen. Zorgprofessionals hechten er veel waarde aan dat er naar hen wordt geluisterd. Daardoor voelen zij zich veiliger om veranderingen te initiëren of om zorgen en kritiek te uiten over de huidige gang van zaken.
Ook het teamklimaat blijkt een belangrijke factor. Als medewerkers zich veilig voelen binnen hun team, laten zij gemakkelijker van zich horen. Leidinggevenden kunnen een dergelijk veilig teamklimaat helpen creëren.
Mijn aanbeveling aan publieke managers is dan ook om te investeren in een veilig teamklimaat en ervoor te zorgen dat medewerkers zich gehoord voelen.
Dit artikel is onderdeel van een reeks die is geschreven door masterstudenten Management van de Publieke Sector aan de Universiteit Leiden. Elke student doet verslag van het onderzoek, waarop hij of zij dit jaar is afgestudeerd.
Geef een reactie