Veel te verspelen!

Komende maand vindt weer het prestigieuze INNOvember programma plaats. Gefocust op het uitwisselen van praktische ervaringen over overheidsinnovatie. Vanuit al die verschillende innovatiewerkplaatsen. Via een mêlee aan webinars, werkbezoeken en andere bijeenkomsten leren we van innovaties uit de praktijk én brengen innovatieprofessionals bij elkaar om kennis, ervaring en ambitie te delen. Gericht op het stimuleren van innovatiesamenwerking over grenzen heen. Om zo ons overheidsinnovatieklimaat te professionaliseren. En dat is hard nodig als je kijkt naar onze uitdagingen. Want die transitie naar slagvaardige overheid met 20% minder ambtenaren gaat écht alleen lukken als we serieus werk maken van een drietal fundamentele gamechangers. Opdat de burger zo weer vertrouwen krijgt in de overheid en erop kan rekenen dat die doet wat de burger verwacht!

Beeld: RIC

Ons land staat er ogenschijnlijk goed voor. Al jaren pronken we fier op allerlei prestigieuze vergelijkingslijstjes van de top 10 aan rijkste en gelukkigste landen. Waarmee we dus véél te verspelen hebben. Wat ook lijkt te gebeuren als je beter kijkt. Omdat we intern worstelen met de grenzen van onze systemen in een totaal versnipperd politiek landschap. Waardoor er onvoldoende vooruitgang wordt geboekt op onze grote uitdagingen – op het terrein van klimaat/energie, woningbouw, mobiliteit, veiligheid en asiel. En dat terwijl de wereld om ons heen in werkelijk ijzingwekkend tempo verandert. Deze veranderende geopolitieke orde is sterk gedreven door technologie en kunstmatige intelligentie en heeft, ook als gevolg van onze open handelscultuur, belangrijke schaduwkanten. Nog los van de ontwikkelingen op het vlak van arbeidsmarkt en klimaat/energie. Wat dus betekent dat we minder met onszelf bezig moeten zijn. Dit vraagt om een totaal andere aanpak waardoor we serieuze bedreigingen weten te transformeren naar aansprekende kansen. Over grenzen heen écht gaan samenwerken. Vanuit inspirerende toekomstbeelden. Hier niet alleen over praten, maar meters maken. Resultaten boeken.

Het kan wel

Want het kan wél! Kijk maar naar succesvolle systeeminnovaties als de Deltawerken, De Omgevingswet of Brainport Eindhoven INNOvitrine. Allemaal gebaseerd op:

• een langjarige visie – een klinkend verhaal passend in een grotere ambitie verpakt in een gewaagd hoger doel.
• persoonlijk eigenaarschap: wie in de top ligt er ook wakker van?
• een actieve coalition of the willing mét alle relevante belanghebbenden – gebaseerd op intrinsieke motivatie en vertrouwen, vanuit een verbindende overheidsrol.
• een professionele programmatische uitvoering.

Júist deze elementen zijn cruciaal voor een overheidsbrede gedegen opgezette innovatie-infrastructuur. Horizontaal ingericht en gegroepeerd in ketens of domeinen, voorzien van een gezonde Hollandse koopmansgeest. Gefaciliteerd vanuit een overheidsbreed samenhangend geheel van ondersteunde faciliteiten, zoals een community en ondersteunende programma’s of organisaties, die dezelfde taal hanteren en elkaar versterken. Passend binnen een langetermijnvisie gericht op investeren in toekomstige waarde via netwerksamenwerkingen. Waarin we als (rijks)overheid een cruciale verbindende rol vervullen. quadruple helix van opzet. Om zó met elkaar – ieder vanuit eigen rol en verantwoordelijkheid – te werken aan goede, gedragen oplossingen. Gericht op onze toekomstige welvaart. Waarbij ambtenaren de aanjagers zijn van de vernieuwing – niet de hoeders van het bestaande.

Drie fundamentele gamechangers

1. Investeer – gebaseerd op cocreatie – in inspirerende toekomstbeelden op keten- of domeinniveau. Waar staan we in 2035? En wel zo concreet dat dit resulteert in een gedragen strategische agenda leidend tot duidelijke innovatiefocuspunten.
2. Omarm zowel ambtelijk áls politiek het besef dat systeeminnovaties een compleet andere sturing vereisen dan reguliere repeterende processen. Dat betekent:
   * Géén jaarhorizon, maar een uitgewerkt vergezicht met strategische doelen en innovatiefocuspunten.
   * Géén intern ingericht hiërarchisch proces, maar een netwerk van actieve stakeholders.
   * Géén sturing op kosten en nulrisico’s, maar investeren in toekomstige waarde gebaseerd op valuecases.
3. Vlieg de aangekondigde taakstelling van € 3,5 miljard radicaal anders aan: niet visieloos schaven binnen bestaande silo’s (zuiver kosten- of omvanggedreven), maar horizontaal – gebaseerd op de end-to-endfilosofie. Waarmee je focust op publieke waarde. Om zo die verborgen synergie te kunnen oogsten. Met een mer à boire aan benefits – leidend tot een slagvaardige overheid met substantieel minder ambtenaren. Prachtige lakmoesproef om te testen in hoeverre we die Haagse muren écht willen slechten!

Ook straks een gaaf land

Alleen zo kan de term ‘publieke waarde’ weer worden geladen – gericht op het creëren van een kentering in dat historisch lage overheidsvertrouwen. Opdat de burger weer vertrouwen krijgt in de overheid en erop kan rekenen dat die doet wat de burger verwacht. Want onze kleinkinderen willen straks ook in een gaaf land leven! En dat betekent dat de opdracht niet is om te zien wat nog niemand heeft gezien, maar te bedenken wat nog niemand heeft bedacht – bij wat wij allemaal zien (Arthur Schopenhauer).

Mag ik jullie veel inspiratie toewensen bij alle komende INNOvember-sessies?